{"id":1655,"date":"2016-04-06T12:17:00","date_gmt":"2016-04-06T10:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?post_type=publications&#038;p=1655"},"modified":"2023-11-23T10:48:38","modified_gmt":"2023-11-23T09:48:38","slug":"droit-et-neurosciences","status":"publish","type":"publications","link":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/","title":{"rendered":"Droit et neurosciences"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et du fonctionnement des syst\u00e8mes nerveux centraux et p\u00e9riph\u00e9riques, sont d\u00e9sormais partout et elles connaissent un engouement spectaculaire. Qu\u2019il s\u2019agisse des \u00c9tats-Unis ou de l\u2019Union europ\u00e9enne, de nombreux travaux de recherche ont \u00e9t\u00e9 men\u00e9s gr\u00e2ce \u00e0 des financements publics et priv\u00e9s consid\u00e9rables. La multiplication des publications, des projets et r\u00e9seaux de recherche ou bien encore le perfectionnement des techniques et m\u00e9thodes neuroscientifiques t\u00e9moignent du d\u00e9veloppement sans pr\u00e9c\u00e9dent des neurosciences. Point de d\u00e9part de cette r\u00e9flexion sur le \u00ab&nbsp;neurodroit&nbsp;\u00bb, il appara\u00eet que dresser un \u00e9tat des connaissances existantes, \u00e0 un moment donn\u00e9, sur cette relation \u00ab&nbsp;droit et neurosciences&nbsp;\u00bb nous permettra de mieux comprendre cette \u00e9mergence, pour ne pas dire, cette irruption du neurodroit. Or, l\u2019\u00e9tude comparative des litt\u00e9ratures internationales et am\u00e9ricaines d\u2019une part (Partie I) confront\u00e9e \u00e0 la situation fran\u00e7aise d\u2019autre part (Partie II) permet de poser les bases, \u00e0 l\u2019heure actuelle, de cette relation entre le droit et les neurosciences*.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cet \u00e9tat de l\u2019art publi\u00e9 par la Mission de recherche Droit et Justice a \u00e9t\u00e9 co-\u00e9crit par&nbsp;<strong>Laura Pignatel<\/strong>, attach\u00e9e temporaire d\u2019enseignement et de recherche au Laboratoire de droit priv\u00e9 et de sciences criminelles (EA 4690), Aix-Marseille Universit\u00e9 et&nbsp;<strong>Victor Genev\u00e8s,&nbsp;<\/strong>doctorant en droit \u2013 LL.D Institut des sciences sociales du Politique \u2013&nbsp; ENS Paris-Saclay&nbsp; Centre de Recherche en Droit Public \u2013 Universit\u00e9 de Montr\u00e9al.<\/p>\n\n\n\n<div data-wp-interactive=\"core\/file\" class=\"wp-block-file\"><object data-wp-bind--hidden=\"!state.hasPdfPreview\" hidden class=\"wp-block-file__embed\" data=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Etat-de-lart-neurosciencesBISVFHD.pdf\" type=\"application\/pdf\" style=\"width:100%;height:600px\" aria-label=\"Contenu embarqu\u00e9 Etat-de-lart-neurosciencesBISVFHD.\"><\/object><a id=\"wp-block-file--media-8d0e75a5-5e45-4c64-9b0d-0dabafd84826\" href=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Etat-de-lart-neurosciencesBISVFHD.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Etat-de-lart-neurosciencesBISVFHD<\/a><a href=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Etat-de-lart-neurosciencesBISVFHD.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-8d0e75a5-5e45-4c64-9b0d-0dabafd84826\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","disciplines":[114],"collections":[2810],"publication_tag":[38,39,40],"auteurs":[555,554],"class_list":["post-1655","publications","type-publications","status-publish","hentry","disciplines-droit","collections-etats-des-connaissances","publication_tag-droit-et-neurosciences","publication_tag-etat-de-lart","publication_tag-neurodroit","auteurs-laura-pignatel","auteurs-victor-geneves"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Droit et neurosciences - INSTITUT ROBERT BADINTER<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Droit et neurosciences - INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-11-23T09:48:38+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/droit-et-neurosciences\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/droit-et-neurosciences\\\/\",\"name\":\"Droit et neurosciences - INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-04-06T10:17:00+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-23T09:48:38+00:00\",\"description\":\"La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/droit-et-neurosciences\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/droit-et-neurosciences\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/droit-et-neurosciences\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Publications\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Droit et neurosciences\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"IRB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"caption\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Droit et neurosciences - INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Droit et neurosciences - INSTITUT ROBERT BADINTER","og_description":"La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et","og_url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/","og_site_name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","article_modified_time":"2023-11-23T09:48:38+00:00","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/","name":"Droit et neurosciences - INSTITUT ROBERT BADINTER","isPartOf":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website"},"datePublished":"2016-04-06T10:17:00+00:00","dateModified":"2023-11-23T09:48:38+00:00","description":"La \u00ab&nbsp;d\u00e9cennie du cerveau&nbsp;\u00bb a marqu\u00e9 les ann\u00e9es 1990-2000 et pour cause. Les neurosciences, qui sont d\u00e9finies comme l\u2019\u00e9tude de l\u2019architecture et","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/droit-et-neurosciences\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Publications","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Droit et neurosciences"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization"},"alternateName":"IRB","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","contentUrl":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","caption":"INSTITUT ROBERT BADINTER"},"image":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications\/1655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications"}],"about":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/publications"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"disciplines","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/disciplines?post=1655"},{"taxonomy":"collections","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/collections?post=1655"},{"taxonomy":"publication_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publication_tag?post=1655"},{"taxonomy":"auteurs","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/auteurs?post=1655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}