{"id":2341,"date":"2020-04-21T01:07:00","date_gmt":"2020-04-20T23:07:00","guid":{"rendered":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?post_type=publications&#038;p=2341"},"modified":"2025-08-04T17:06:46","modified_gmt":"2025-08-04T15:06:46","slug":"la-laicite-dans-la-justice","status":"publish","type":"publications","link":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/","title":{"rendered":"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante, l\u2019objectif de la recherche est de&nbsp;d\u00e9terminer si et comment le service public de la justice maintient l\u2019\u00e9quilibre entre les&nbsp;exigences de respect de la libert\u00e9 religieuse et de neutralit\u00e9 du service public.<br>Afin d\u2019aborder dans leur globalit\u00e9 les probl\u00e9matiques li\u00e9es \u00e0 \u00ab La la\u00efcit\u00e9 dans la&nbsp;justice \u00bb, la recherche explore les deux facettes de cette th\u00e9matique, prises isol\u00e9ment&nbsp;mais \u00e9galement dans leurs interactions r\u00e9ciproques : la justice comme institution (\u00e0&nbsp;travers l\u2019ensemble des espaces et personnes concern\u00e9s par son fonctionnement) et la&nbsp;justice comme juridiction (\u00e0 travers ses jugements).<br>Le premier aspect de la recherche s\u2019appuie sur la r\u00e9glementation, la jurisprudence et&nbsp;les travaux de doctrine mais \u00e9galement sur une mise en perspective comparative (\u00e9tude&nbsp;des cas am\u00e9ricain, italien et allemand) de m\u00eame que sur une centaine d\u2019entretiens&nbsp;men\u00e9s aupr\u00e8s d\u2019acteurs de justice, essentiellement juges et avocats.<br>\u00c0 partir d\u2019une histoire de la la\u00efcit\u00e9 dans la l\u00e9gislation coloniale et l\u2019analyse du&nbsp;contentieux \u00e0 Mayotte et en Bretagne, le second aspect de la recherche souligne la&nbsp;variabilit\u00e9 des r\u00e9gimes de la\u00efcit\u00e9 et un pluralisme parfois trop m\u00e9connu en France. Il&nbsp;repose par ailleurs sur l\u2019analyse de quatre contentieux : la fonction publique, le&nbsp;contentieux scolaire, le droit de la famille et la circoncision.<br>La recherche r\u00e9v\u00e8le, notamment gr\u00e2ce aux entretiens, combien l\u2019image que l\u2019on&nbsp;peut avoir du fonctionnement juridictionnel et du contentieux li\u00e9 \u00e0 la la\u00efcit\u00e9 et au fait&nbsp;religieux peut \u00eatre relativement d\u00e9form\u00e9e. De fait, tr\u00e8s marginal, ce dernier est souvent&nbsp;abord\u00e9 avec une vision plus pragmatique et apais\u00e9e qu\u2019un regard externe pourrait&nbsp;laisser croire. Mais cette application souple du principe de la\u00efcit\u00e9 est \u00e9galement li\u00e9e au&nbsp;fait que, faute de r\u00e8gles suffisamment claires, une certaine territorialisation de ce&nbsp;principe en fonction des tribunaux et des juges existe, non seulement dans les jugements&nbsp;mais aussi dans la tenue de l\u2019audience, situation qui peut cr\u00e9er une in\u00e9galit\u00e9 de&nbsp;traitement entre usagers. Or, au sein de la justice comme dans tout service public, la&nbsp;neutralit\u00e9 doit \u00eatre pens\u00e9e avant tout pour prot\u00e9ger la libert\u00e9 de conscience et de&nbsp;religion des usagers.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-orange-color has-text-color has-link-color wp-elements-4f925ae25b8c69e16eee34883de16c75 wp-block-paragraph\"><strong>Cette recherche est issue de l&rsquo;appel \u00e0 projet sur le th\u00e8me : La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a id=\"wp-block-file--media-35ef1160-3cad-4473-a37a-9b379d2d0396\" href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/16-47-Note-de-synthe%CC%80se-de%CC%81finitive-de%CC%81c.-2020.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">16.47_synth\u00e8se<\/a><a href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/16-47-Note-de-synthe%CC%80se-de%CC%81finitive-de%CC%81c.-2020.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-35ef1160-3cad-4473-a37a-9b379d2d0396\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a id=\"wp-block-file--media-30b2387f-38e1-47c0-8915-bdd60d7353b1\" href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/16-47-RAPPORT-FINAL-DE-RECHERCHE-PAUTI-optimise.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">16.47_rapport<\/a><a href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/16-47-RAPPORT-FINAL-DE-RECHERCHE-PAUTI-optimise.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-30b2387f-38e1-47c0-8915-bdd60d7353b1\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","disciplines":[114],"collections":[119],"publication_tag":[892,2066,921,886,1590],"auteurs":[173],"class_list":["post-2341","publications","type-publications","status-publish","hentry","disciplines-droit","collections-rapports-de-recherche","publication_tag-colonisation","publication_tag-droit-scolaire","publication_tag-familles","publication_tag-laicite","publication_tag-religions","auteurs-christine-pauti"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice - INSTITUT ROBERT BADINTER<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante,\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice - INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante,\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-04T15:06:46+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/la-laicite-dans-la-justice\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/la-laicite-dans-la-justice\\\/\",\"name\":\"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice - INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-20T23:07:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-04T15:06:46+00:00\",\"description\":\"Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante,\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/la-laicite-dans-la-justice\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/la-laicite-dans-la-justice\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/la-laicite-dans-la-justice\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Publications\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"IRB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"caption\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice - INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante,","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice - INSTITUT ROBERT BADINTER","og_description":"Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante,","og_url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/","og_site_name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","article_modified_time":"2025-08-04T15:06:46+00:00","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/","name":"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice - INSTITUT ROBERT BADINTER","isPartOf":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website"},"datePublished":"2020-04-20T23:07:00+00:00","dateModified":"2025-08-04T15:06:46+00:00","description":"Dans un contexte de tensions sur le th\u00e8me de la la\u00efcit\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9, o\u00f9 le principe&nbsp;de neutralit\u00e9 prend une place sans cesse croissante,","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/la-laicite-dans-la-justice\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Publications","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"La la\u00efcit\u00e9 dans la Justice"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization"},"alternateName":"IRB","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","contentUrl":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","caption":"INSTITUT ROBERT BADINTER"},"image":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications\/2341","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications"}],"about":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/publications"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"disciplines","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/disciplines?post=2341"},{"taxonomy":"collections","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/collections?post=2341"},{"taxonomy":"publication_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publication_tag?post=2341"},{"taxonomy":"auteurs","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/auteurs?post=2341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}