{"id":3852,"date":"2009-01-01T02:06:00","date_gmt":"2009-01-01T01:06:00","guid":{"rendered":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?post_type=publications&#038;p=3852"},"modified":"2024-06-07T14:03:21","modified_gmt":"2024-06-07T12:03:21","slug":"justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation","status":"publish","type":"publications","link":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/","title":{"rendered":"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de praticiens se repr\u00e9sentent le milieu auquel ils appartiennent et c\u2019est \u00e9galement en ces termes que les analyses inspir\u00e9es par une sociologie critique du droit pr\u00e9sentent la Justice. Pour autant, force est de reconna\u00eetre que la Justice d\u2019aujourd\u2019hui n\u2019est plus exactement celle d\u2019hier et que l\u2019introduction de technologies d\u2019information et de communication n\u2019est pas pour rien dans la transformation des conditions d\u2019exercice de l\u2019activit\u00e9 judiciaire. Le cas de la visioconf\u00e9rence, sur lequel porte cette recherche, en t\u00e9moigne parfaitement. D\u2019abord utilis\u00e9e pour des cas localis\u00e9s et bien pr\u00e9cis comme celui du manque de magistrats \u00e0 Saint-Pierre-et-Miquelon \u00e0 la fin des ann\u00e9es 1990, cette technologie ne cesse de gagner de nouveaux espaces juridiques et judiciaires, s\u2019appliquant \u00e0 des configurations de plus en plus nombreuses et diverses. L\u2019utilisation de la visioconf\u00e9rence pour rendre justice tend aujourd\u2019hui \u00e0 s\u2019institutionnaliser, donnant naissance \u00e0 un nouveau format de l\u2019action judiciaire\u00a0: l\u2019audience \u00e0 distance que les notions de co-pr\u00e9sence et d\u2019unit\u00e9 de lieu et de temps propres au proc\u00e8s ne parviennent plus \u00e0 qualifier. En outre, la possibilit\u00e9 d\u2019\u00e9quiper une activit\u00e9 judiciaire par la visioconf\u00e9rence constitue d\u00e9sormais un instrument de plus dans la bo\u00eete \u00e0 outils de l\u2019action publique. Solution \u00e0 la solidit\u00e9 \u00e9prouv\u00e9e, elle est susceptible d\u2019\u00eatre mobilis\u00e9e \u00e0 grande \u00e9chelle pour r\u00e9gler de nouveaux \u00ab\u00a0probl\u00e8mes publics\u00a0\u00bb comme celui du transf\u00e8rement des d\u00e9tenus. Comment expliquer le \u2018succ\u00e8s\u2019 de la visioconf\u00e9rence dans le contexte judiciaire o\u00f9 l\u2019audience est une pi\u00e8ce ma\u00eetresse des dispositifs formels, symboliques et pratiques de production de la justice\u00a0? Comment parvient-elle \u00e0 s\u2019imposer comme une alternative \u00e0 la justice en pr\u00e9sence\u00a0? Ce sont les questions auxquelles cette recherche entreprend de r\u00e9pondre. Il s\u2019agit de montrer \u2013 \u00e0 travers le retour sur la gen\u00e8se de la visioconf\u00e9rence et l\u2019analyse de situations d\u2019usage de cette technologie \u2013 la fa\u00e7on dont un acteur-r\u00e9seau fort est progressivement constitu\u00e9, comment il se structure, autour de quels acteurs, comment il enr\u00f4le de nouveaux alli\u00e9s, devient de plus en plus robuste et de moins en moins contestable. Cette recherche s\u2019inscrit dans une sociologie de la justice nourrie des apports de la sociologie politique de l\u2019action publique, de la sociologie des sciences (th\u00e9orie de l\u2019acteur-r\u00e9seau) et de l\u2019analyse conversationnelle. Les investigations men\u00e9es sont de type \u00e0 la fois historique, sociologique et ethnographique. L\u2019enqu\u00eate se concentre sur deux \u00e9tudes de cas (Saint-Pierre-et-Miquelon et Paris d\u2019une part, Saint-Denis et Saint-Pierre de La R\u00e9union d\u2019autre part) sur le mode des S<em>ciences Studies<\/em>. Ces cas sont trait\u00e9s \u00e0 partir des sources classiques\u00a0: publications et rapports officiels, d\u00e9bats parlementaires, articles de presse\u2026 et r\u00e9alisation d\u2019enqu\u00eates par entretiens. De plus, d\u2019importants corpus plus sp\u00e9cifiques ont \u00e9t\u00e9 constitu\u00e9s, \u00e0 partir de sources juridiques (textes l\u00e9gislatifs et r\u00e9glementaires, d\u00e9cisions de jurisprudence, articles de doctrine), historiques (archives \u00e9crites et orales dont les archives du Conseil d\u2019\u00c9tat) et ethnographiques (observations d\u2019audiences \u00e0 distance faisant l\u2019objet de retranscriptions, d\u2019enregistrements audio ou d\u2019enregistrements vid\u00e9o des sc\u00e8nes d\u2019ouverture et de cl\u00f4tures d\u2019audience\u2026). Par sa diversit\u00e9 et sa pluridisciplinarit\u00e9, ce protocole de recherche permet de saisir ce que sont les audiences \u00e0 distance c\u2019est-\u00e0-dire comment elles sont n\u00e9es et \u00e0 quelle r\u00e9alit\u00e9 elles renvoient sur les terrains analys\u00e9s. Ce faisant, la recherche contribue \u00e0 mieux comprendre les logiques d\u2019innovation et de changement organisationnel dans la justice, \u00e0 articuler les diff\u00e9rentes sc\u00e8nes de production du droit et enfin \u00e0 analyser les technologies en action sans les dissocier de l\u2019activit\u00e9 dans laquelle elles s\u2019inscrivent.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a id=\"wp-block-file--media-5291abb4-532f-41f9-a3ac-28ff4b368fdb\" href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/06-09-NS.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">06.09_synth\u00e8se<\/a><a href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/06-09-NS.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-5291abb4-532f-41f9-a3ac-28ff4b368fdb\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a id=\"wp-block-file--media-cf4be346-9906-4dea-bd0a-56967ae95739\" href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/R.F.-Dumoulin-visioconference-1.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">06.09_rapport<\/a><a href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2022\/10\/R.F.-Dumoulin-visioconference-1.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-cf4be346-9906-4dea-bd0a-56967ae95739\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","disciplines":[114],"collections":[119],"publication_tag":[1442,1440,1443,736,1441,1439],"auteurs":[870,136],"class_list":["post-3852","publications","type-publications","status-publish","hentry","disciplines-droit","collections-rapports-de-recherche","publication_tag-audiences-a-distance","publication_tag-cour-dassises","publication_tag-interactions","publication_tag-pluridisciplinaire","publication_tag-saint-denis-de-la-reunion","publication_tag-saint-pierre-et-miquelon","auteurs-christian-licoppe","auteurs-laurence-dumoulin"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation - INSTITUT ROBERT BADINTER<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation - INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-06-07T12:03:21+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\\\/\",\"name\":\"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation - INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-01-01T01:06:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-06-07T12:03:21+00:00\",\"description\":\"L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Publications\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"IRB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"caption\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation - INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation - INSTITUT ROBERT BADINTER","og_description":"L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de","og_url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/","og_site_name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","article_modified_time":"2024-06-07T12:03:21+00:00","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/","name":"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation - INSTITUT ROBERT BADINTER","isPartOf":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website"},"datePublished":"2009-01-01T01:06:00+00:00","dateModified":"2024-06-07T12:03:21+00:00","description":"L\u2019institution judiciaire est traditionnellement pens\u00e9e comme plut\u00f4t r\u00e9tive au changement et peu ouverte \u00e0 la modernit\u00e9. C\u2019est ainsi que bon nombre de","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/justice-et-visioconference-les-audiences-a-distance-genese-et-institutionnalisation-dune-innovation\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Publications","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Justice et visioconf\u00e9rence : les audiences \u00e0 distance. Gen\u00e8se et institutionnalisation d\u2019une innovation"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization"},"alternateName":"IRB","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","contentUrl":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","caption":"INSTITUT ROBERT BADINTER"},"image":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications\/3852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications"}],"about":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/publications"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"disciplines","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/disciplines?post=3852"},{"taxonomy":"collections","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/collections?post=3852"},{"taxonomy":"publication_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publication_tag?post=3852"},{"taxonomy":"auteurs","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/auteurs?post=3852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}