{"id":6283,"date":"2004-10-01T15:20:00","date_gmt":"2004-10-01T13:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?post_type=publications&#038;p=6283"},"modified":"2024-06-03T17:23:29","modified_gmt":"2024-06-03T15:23:29","slug":"les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese","status":"publish","type":"publications","link":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/","title":{"rendered":"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres instruments qui semblent proches tels le principe g\u00e9n\u00e9ral, le principe essentiel ou le principe. Si l\u2019\u00e9tymologie permet d\u2019envisager une certaine compl\u00e9mentarit\u00e9 entre le substantif et l\u2019adjectif en ce que le \u00ab principe fondamental \u00bb renverrait \u00e0 la fois \u00e0 ce qui est enracin\u00e9 et \u00e9rig\u00e9, les recherches historiques ne montrent pas d\u2019engouement pour l\u2019expression dans le champ juridique avant le XXe si\u00e8cle. L\u2019ancien droit fran\u00e7ais consacre en effet la notion de \u00ab loi fondamentale \u00bb tandis que l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb se d\u00e9veloppe surtout dans le vocabulaire scientifique, et ne s\u2019impose, en France, dans le langage du droit constitutionnel qu\u2019au milieu du XXe si\u00e8cle.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pourtant aujourd\u2019hui, toutes les juridictions supr\u00eames se partagent l\u2019usage des principes fondamentaux avec pour point commun une m\u00eame absence d\u2019indication sur leur nature exacte.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Comprendre la mobilisation des principes fondamentaux par les juridictions a conduit \u00e0 fixer deux objectifs compl\u00e9mentaires pour la recherche. En premier lieu, il s\u2019agissait d\u2019identifier le ph\u00e9nom\u00e8ne et en second lieu de tenter de le comprendre.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Identifier le ph\u00e9nom\u00e8ne devait permettre de v\u00e9rifier l\u2019existence d\u2019un recours aux principes fondamentaux et de mesurer son ampleur en ayant \u00e9gard, non pas seulement \u00e0 ce que les juridictions qualifient de \u00ab principe fondamental \u00bb mais \u00e9galement aux instruments autres qui rel\u00e8vent d\u2019une logique de principes fondamentaux. L\u2019identification du ph\u00e9nom\u00e8ne devait donc \u00eatre r\u00e9alis\u00e9e selon une double approche, une approche par les termes et une approche par les fonctions, cette derni\u00e8re permettant l\u2019identification d\u2019expressions \u00e9quivalentes \u00e0 celle de \u00ab principe fondamental \u00bb.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Comprendre le ph\u00e9nom\u00e8ne devait conduire, par une analyse compar\u00e9e des r\u00e9sultats, \u00e0 percevoir des ph\u00e9nom\u00e8nes de convergences ou de divergences entre les juridictions concernant tant les contenus que la terminologie afin d\u2019en d\u00e9gager des cons\u00e9quences en terme d\u2019\u00e9laboration du droit ou de diffusion des normes.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-orange-color has-text-color has-link-color wp-elements-7e899d85c8999997f266432201adbf35 wp-block-paragraph\"><strong>Cette recherche est issue de l&rsquo;appel \u00e0 projet sur le th\u00e8me : Principes fondamentaux du droit<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a id=\"wp-block-file--media-935a87c5-d25f-4a20-b729-16850041cd25\" href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2023\/04\/02-01-NS.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">02.01_synth\u00e8se<\/a><a href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2023\/04\/02-01-NS.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-935a87c5-d25f-4a20-b729-16850041cd25\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a id=\"wp-block-file--media-5597d06b-7873-44e6-b739-5391fbaf7dbc\" href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2024\/06\/02.01.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">02.01_rapport<\/a><a href=\"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2024\/06\/02.01.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-5597d06b-7873-44e6-b739-5391fbaf7dbc\">T\u00e9l\u00e9charger<\/a><\/div>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","disciplines":[114],"collections":[119],"publication_tag":[383,1008,1931,900,902,1932,942,989,1930],"auteurs":[1933],"class_list":["post-6283","publications","type-publications","status-publish","hentry","disciplines-droit","collections-rapports-de-recherche","publication_tag-cedh","publication_tag-cjue","publication_tag-conseil-constitutionnel","publication_tag-conseil-detat","publication_tag-cour-de-cassation","publication_tag-cour-internationale-de-justice-cij","publication_tag-cours-supremes","publication_tag-jurisprudence","publication_tag-principes-fondamentaux","auteurs-eliette-rubi-cavagna"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames - INSTITUT ROBERT BADINTER<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames - INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"INSTITUT ROBERT BADINTER\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-06-03T15:23:29+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\\\/\",\"name\":\"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames - INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2004-10-01T13:20:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-06-03T15:23:29+00:00\",\"description\":\"Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Publications\",\"item\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/publications\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"IRB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#organization\",\"name\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\",\"url\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\\\/media_library\\\/2025\\\/06\\\/logo-c10014.svg\",\"caption\":\"INSTITUT ROBERT BADINTER\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/institutrobertbadinter.fr\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames - INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames - INSTITUT ROBERT BADINTER","og_description":"Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres","og_url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/","og_site_name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","article_modified_time":"2024-06-03T15:23:29+00:00","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/","name":"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames - INSTITUT ROBERT BADINTER","isPartOf":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website"},"datePublished":"2004-10-01T13:20:00+00:00","dateModified":"2024-06-03T15:23:29+00:00","description":"Un flou conceptuel entoure l\u2019expression \u00ab principe fondamental \u00bb et il est tr\u00e8s malais\u00e9 de pr\u00e9ciser ce qui distingue le principe fondamental d\u2019autres","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/les-principes-fondamentaux-dans-la-jurisprudence-des-juridictions-supremes-note-de-synthese\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Publications","item":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/publications\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Les principes fondamentaux dans la jurisprudence des juridictions supr\u00eames"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#website","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization"},"alternateName":"IRB","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#organization","name":"INSTITUT ROBERT BADINTER","url":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","contentUrl":"https:\/\/ierdj.fra1.digitaloceanspaces.com\/media_library\/2025\/06\/logo-c10014.svg","caption":"INSTITUT ROBERT BADINTER"},"image":{"@id":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications\/6283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publications"}],"about":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/publications"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"disciplines","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/disciplines?post=6283"},{"taxonomy":"collections","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/collections?post=6283"},{"taxonomy":"publication_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/publication_tag?post=6283"},{"taxonomy":"auteurs","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutrobertbadinter.fr\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/auteurs?post=6283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}